QR16_Gravelaar | Oude begraafplaatsen Deventer

Nicolaas Gravelaar & Antonette Hulst 16

Grafnr. 3761

"Nicolaas Lambertus Willem Anthonie Gravelaar (geboren in 1851) haalde na een opleiding op de Groningse Rijkskweekschool de onderwijzersakte en volgde daarna de geijkte weg omhoog: een lagere akte wiskunde en Duits, een middelbare akte wiskunde, en in hetzelfde jaar ook nog evende hoofdakte. In 1878, nog ruim voor zijn dertigste, lukte het hem om als wiskundeleraar benoemd te worden aan de net opgerichte Rijkskweekschool van Deventer. Al het jaar erop publiceerde hij ook zijn eerste schoolboek, Theoretische Rekenkunde, dat decennialang herdrukt zou worden. Andere reken- en wiskundeboeken volgden, culminerend in een wetenschappelijke verhandeling over het totale wiskundige werk van de beroemde Schotse wiskundige John Napier (1550-1617). Desondanks zou de geboren Groninger nooit meer uit Deventer weggaan, al gaf hij incidenteel ook elders les.” 1)

Huwelijk en dochter

Gravelaar trouwde op 35 jarige leeftijd met de 3 jaar oudere Antonette van Hulst. Een doopsgezinde vrouw trouwde met een van huis uit hervormde man. Ze betrokken een woning aan de Zwolsestraat nr. 5. In 1887 werd uit dit late huwelijk Wilhelmina Catharina Johanna Helena- kortweg Lie – geboren. De levensloop van dochter Lie Gravelaar is in de “dubbelbiografie” van haar echtgenoot Otto Barendsen en zijn leerling Jaap Kann uitgebreid beschreven. Het geeft een mooie inkijk in de inspanningen die meisjes zich in die tijd moesten getroosten om een serieuze opleiding te volgen. Ook het gezin Gravelaar krijgt de nodige aandacht. 2)

Progressieve politiek

Nicolaas Gravelaar was vele jaren voorzitter van de lokale afdeling van de kiesvereniging “Waarheid en Recht”. (voorloper van wat we nu een politieke partij zouden noemen) De kiesvereniging, die later de Vrijzinnig Democratische Bond zou gaan heten, was een van de meer “linkse” stromingen binnen het liberalisme en streefde onder meer naar algemeen kiesrecht, vrouwenemancipatie en bevordering van sociale gerechtigheid. Een van de voorlieden H.P. Marchant werd in 1900 via de Deventer Kiesvereniging tot lid van de Tweede Kamer gekozen.

Overlijden en herdenkingen

Het overlijden van Gravelaar was een schok, zowel voor zijn gezin, school als politieke vrienden. Gravelaar sterft op zijn 61e plotseling en onverwacht: hij heeft de vorige dag nog voor de klas gestaan. Uit de verslagen van de redevoeringen bij zijn graf blijkt al welke waarde Gravelaar heeft gehad als docent op de Kweekschool. 3) Dit wordt een jaar na zijn dood nog eens bevestigd door de plaatsing van een monument op zijn graf dat is aangeboden door ex-collega’s en leerlingen. Het monument is van de hand van de Larense beeldhouwer Eduard Jacobs. (zie afbeeldingen) Bij een latere lustrumvieringen van de Kweekschool worden kransen gelegd op zijn graf en door onder meer ene Uiterdijk warme herinneringen opgehaald aan zijn docentschap. " Hij verstond de kunst een onderwerp zo aan te vatten dat het na de les de eigendom was geworden van de aandachtige leerlingen."...."Ik heb Gravelaar hoog geschat als docent en geleerde en toch zag ik in de eerste plaats in hem een trouwen vaderlijken vriend."

In 1925, meer dan 10 jaar na zijn dood, wordt Gravelaar herdacht op een bijeenkomst van de Vrijzinnig Democratische Bond in Deventer. De dan aanwezige Marchant, die wordt gehuldigd voor zijn 25 jarig jubileum als lid van de Tweede Kamer , zegt "in gedachten, de bloemen hem nu geschonken, te leggen op het graf van den heer Gravelaar, den strijder voor de democratie."

Een intellectueel mens, een bijzonder docent, een zachtmoedig man, en iemand met een politiek sociaal hart: dat is het beeld dat Gravelaar bij zijn nabestaanden achterlaat.

Het overlijden van Antonette

Zijn vrouw Antonette van Hulst trekt na het overlijden van haar man bij dochter Lie en schoonzoon Otto Barendsen in en verhuist naar Den Haag. Doch slechts 7 maanden na de dood van Nicolaas overlijdt ook zij. Ze wordt bijgezet in het graf van haar man. De kleine grafplaquette van haar ligt er wat weggedrukt bij voor het monument van Gravelaar. Het is niet vreemd om te vermoeden dat deze situatie – zo eigen aan het toenmalig tijdsgewricht- Gravelaar zeer zou hebben ontstemd.

Bronnen

1) Uit "De puber en de pedagoog" , Mineke van Essen en Sanne Parlevliet , Amsterdam University Press 2025, Hoofdstuk 8 Lie, een leraarsdochter met ambitie (pag. 198-pag.222). Het citaat komt van pag.205.

2) Zie noot 1.

3) Deventer Dagblad, 19 maart 1913 en 22 maart 1913

4) Deventer Dagblad, 8 februari 1927, 9 februari 1927 en 16 juli 1927

5)Deventer Dagblad, 25 juli 1925