Leendert Alexander Johannes Burgersdijk leefde van 1828 tot 1900. Hij werd in Alphen aan de Rijn geboren en studeerde mens- en dierkunde in Leiden. In 1852 haalde hij zijn doctorsbul en werd leraar Natuurlijke Historie aan de Koninklijke Militaire Akademie in Breda. Na twee jaar was hij daar hoogleraar. In 1864 aanvaardde hij een aanstelling als leraar aan de HBS in Deventer waaraan een docentschap aan het Athenaeum gekoppeld was. Pogingen op hoogleraar te worden, eerst in Utrecht en later in Groningen mislukken. Van 1866 tot 1876 was hij directeur van de HBS. Nadat hij van deze functie afstand had genomen, bleef hij daar nog 21 jaar als leraar werken. Zijn klacht was destijds al dat hij als directeur zo weinig kon uitvoeren omdat hij almaar moest vergaderen. 1)

Leendert Alexander Johannes Burgersdijk (1828-1900)

Grafnummer 1025. (klik voor plaats op plattegrond)

Portret uit de 4e druk "De werken van Shakespeare".

De oude HBS aan de Pontsteeg (afgebroken)

Louis Bouwmeester als Shylock (foto Theaterinstituut)

Traduction : L.J.A. Burgersdijk (klik voor vergroting)

Interesse voor Shakespeare

Burgersdijks interesse voor Shakespeare was reeds gewekt voor hij in 1877 Shakespeares Othello met de steracteur Ernesto Rossi in de Deventer Sociëteit had gezien. Want toen had hij, volgens de schrijver Robert Leek, de volledige teksteditie van Shakespeare al in zijn boekenkast staan. De voorstelling heeft in Burgersdijk vermoedelijk interesse voor het vertalen gewekt want Leek schrijft dat “[h]ij, volgens eigen zeggen, nog diezelfde avond na thuiskomst in de uitgave [begon] te bladeren. Zijn oog viel het eerst op het hem onbekende blijspel Twelfth Night. ”, waarvan hij die avond het eerste tafereel vertaalde. Vanaf dat moment is Burgersdijk niet gestopt. Hij ging door met het vertalen van Shakespeares werk, dat uiteindelijk tot een waar vertaalproject uitgroeide en zijn neerslag kreeg in de 12-delige editie: "De Werken van William Shakespeare".

Vertaalde toneelstukken

Burgersdijk beijverde zich om zijn vertaalde toneelstukken ook daadwerkelijk gespeeld te krijgen. Romeo en Julia werd in 1879 door de Verenging Het Nederlands Toneel (VHT)op de planken gebracht.

Een geinteresseerde bewonderaar ("de nieuweling" in onderstaand citaat) van Burgersdijk schuift bij hem thuis aan om de eerste lezing van zijn vertaling van de Koopman van Venetië bij te wonen.

"Daar zit, in de ruime voorkamer aan de Assenstraat, eene kleine schaar bijeen. Naast het gezin van den professor (= Burgersdijk ) levert het onderwijzend personeel van Deventer het grootste contingent. De hoogere en middelbare scholen zijn meest door heeren, de lager scholen door dames vertegenwoordigd......... De lectuur begint voor den nieuweling met eene kleine teleurstelling, die hem de levendige overtuiging schenkt, dat muziek en taalmuziek twee zijn. Burgersdijks stem is verre van welluidend. Zij past bij zijn geheelen persoon, bij de gedrongen, forsche gestalte, bij den borsteligen knevel, bij de hoekige bewegingen. Maar die eerste indruk is spoedig voorbij. Er is leven en bezieling in die voordracht. Men voelt het, de vertaler is doorgedrongen in de geheimste bedoelingen van den onsterfelijken dichter".

Bronnen:

Op Wikipedia is een uitgebreid lemma aan Burgersdijk gewijd. Zeer uitgebreide informatie over de werken van en over L.J.A. Burgersdijk vindt je op de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren.

Schoneveld, C. 1988. ‘Het ontstaan en de verspreiding van Burgerdijks vertaling van Shakespeare’, in: Deventer jaarboek, 2, p. 61-72.

Netwerken op z'n negentiende-eeuws, A.C. Loffelt en L.A.J. Burgersdijk als pleitbezorgers van hun Shakespeare, Cees Koster i.s.m. Nancy Smith, in Filter, Tijdschrift voor vertalen, jrg.14, 2007

Burgersdijk Shakespeare, een blik op Burgersdijk als vertaler. M.H. van der Sluijs, afstudeerproject Utrecht 2011.

Dat gij haar hebt, is niet alleen mijn smart,
Hoewel ’k belijd, ik heb haar veel geliefd;
Maar dat zij ù heeft, dit bezwaart mijn hart,
Dit is een minverlies, dat dieper grieft.

( fragment uit een door Burgersdijk vertaald Sonnet van Shakespeare)

De legendarische Louis Bouwmeester zal voor het eerst in 1880 de rol van Shylock vervullen in de uitvoering van de door Burgersdijk vertaalde Koopman van Venetie. De rol van Shylock zou Louis Bouwmeesters levenswerk worden, in 44 jaar zou hij de rol meer dan tweeduizend keer spelen, tot in Londen, Wenen en Stratford aan toe.

Gezin

Burgersdijk was getrouwd met Johanna Gijsberta van Nieuwkuijk, die in 1888 op 52 jarige leeftijd overleed. Ze kregen 9 kinderen waarvan er 2 zeer jong overleden. Johanna werd begraven in Deventer. Leendert verhuisde in 1897 naar Apeldoorn waar hij drie jaar later op 71 jarige leeftijd stierf. Hij werd bijgezet in het graf van zijn vrouw.